Paja Jovanović "Furor Teutonicus"
U VAZDUHU · flešbek

Slavna istorijska kompozicija “Furor Teutonicus” velikog slikara Paje Jovanovića na neki način je simbol njegove velike ambicije da postane etablirani slikar u svetskim okvirima. Suvišno je i pominjati da je u toj nameri uspeo. Međutim, slika koja ga je lansirala u orbitu međunarodne slikarske scene dugo nije dostupna očima javnosti. Već više od jednog veka ovom umetničkom delu ogromnih dimenzija izgubljen je svaki trag.

Paja Jovanović bio je čovek velikih ambicija koji nije žalio trud i sredstva da te ambicije ostvari.  U vreme kada se odvažio da stvori  monumentalnu istorijsku kompozicije „Furor Teutonicus“ već je postao uvaženi evropski portretista i orijentalista, kao i cenjeni slikar koji je istoriji svog naroda podario dve velike istorijske kompozicije: “Seobu Srba” i “Takovski ustanak”. Želeći da ovog puta kistom progovori o nemačkoj istoriji, ali i utvrdi mesto u evropskim kulturnim krugovima, genij velikog umetnika dolazi na ideju da stvori sliku koja će prikazati jedan uzbudljivi segment germanske istorije: čuvenu bitku u Teutoburškoj šumi. Sama tema u svoje vreme bila je veoma popularna i već obrađivana od strane brojnih umetnika, pogotovo u doba nemačkog nacionalnog ujedinjenja kada je pobeda ujedinjenih germanskih plemena korištena kao oštra kritika podeljenosti Nemačke na manje države. Bitka u Teutorbuškoj šumi vođena je u jesen 9. godine nove ere između Germana i Rimljana, na prostoru današnje Nemačke. Tom prilikom Germani su potukli Rimljane navodeći ih u dubinu guste šume gde su ih sačekali u zasedi, a koliki su ti gubici bili veliki najbolje oslikavaju reči koje je nakon bitke uzviknuo car Oktavijan Avgust, a zapisao istoričar Svetonije: „Quintili Vare, legiones redde!” (Kvintilije Vare, vrati mi moje legije).

01 Verna repodukcija koja se nalazi u Muzeju grada Beograda

Paja Jovanović ovo delo stvorio tokom svog života u Minhenu, a pripreme da osmisli i umetnički uobliči izuzetno zahtevan istorijski događaj trajale su više od godinu dana, ali i iziskivale veća sredstva, budući da se radilo o platnu veličine 20 kvadratnih metara. Naziv “Furor Teutonicus” zapravo je ustaljeni naziv za bitku i preuzet je iz dela „Bellum civile“ rimskog pesnika Lukana. Tim nazivom veličana je borbena snaga nemačkog naroda, najpre u doba ratova protiv Napoleona, a kasnije je postao simbol težnje za nacionalnim ujedinjenjem. Paja Jovanović je bitku predstavio tako da u njoj ne dominiraju vojskovođe već narod koji postaje kolektivni nacionalni heroj. Rimski vojnici postavljeni su u podređeni položaj, u dolinu na levoj strani slike, dok ih sa desne strane sa brda i iz guste hrastove šume iznenadno napadaju horde ujedinjenih germanskih plemena. Prikaz drevne hrastove šume izrasle na brdu nije slučajan i sam po sebi je simbol zemlje, duboko utisnut u nemačku patriotsku kulturu. Sam ambijent ima simbolički značaj, pa je tako ovo više alegorijsko nego istorijski verno predstavljanje događaja.

Slika je prvi put izložena 1899. godine u bečkom Umetničkom domu gde joj je dodeljena prestižna Rajhelova nagrada, kao i novčana nagrada u iznosu od 1600 forinti. Pet godina kasnije na Svetskoj izložbi u Sent Luisu osvaja srebrnu medalju, a 1909. na takmičenju u Salcburgu dobija državnu zlatnu medalju. Koliko je slika u svoje vreme bila čuvena svedoči nam veliki naučnik Milutin Milanković u svojim zapisima „Uspomene, doživljaji i saznanja“: „U doba mog boravka u Beču živeo je ovde i odblesnuo u punom sjaju naš veliki slikar Paja Jovanović. Kolosalno njegovo platno „Furor Teutonicus” (Germanska pomama) načini ogromnu senzaciju i odnese najvišu nagradu, ne manje i ostale njegove slike koje je izlagao u Umetničkom paviljonu, a osobito njegovi majstorski portreti bečkih lepotica…“

Nakon ovoga slika nestaje pod okolnostima koji nisu utvrđeni do danas. Paja Jovanović je u memoarskim zapisima ostavio podatak da je sliku 1911. godine otkupio Nacionalni umetnički muzej u Čileu, ali da je tokom Drugog svetskog rata utvrđeno da slika nije tamo niti joj se moglo ući u trag. Na svu sreću “Furor Teutonicus” u svoje vreme bio je toliko čuven da je štampan u brojnim časopisima, pa zahvaljujući tome imamo priliku da makar jednim malim delom doživimo ovo remek-delo jedinstveno u opusu velikog slikara. Na kraju bitno je pomenuti da je Paja Jovanović naslikao i znatno skromniju verziju ove slike i poklonio je svom kumu Branislavu Nušiću sa posvetom „Uspomena od Paje“. Ona se danas čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.

Carev most Carev most: Uspomena na prošla vremena cover Da li poznajete njihova prava značenja? cover Kako su ljudi zamišljali budućnost pre sto godina Foto Izvor: https://s3-us-west-2.amazonaws.com CM retro kutak: Kastrati – superstarovi baroka · ·