LJUBAV I MODA pic01_cover
KULTURA · film/TV

Filmovi su precizan i rečit odraz okruženja u kome su nastali i iz koga su izrasli. Ovom prilikom na oglednim primerima sedam izabranih klasika, sedam odličnih ostvarenja iz baštine srpske kinematografije podsećamo vas i na to kako je Beograd evoluirao i odrastao pred očima filmske publike.

U samom finišu godine za nama, preciznije 28. decembra, Jugoslovenska kinoteka je predstavila rezultat glasanja ovdašnjih kritičara i javnosti predočila izbor sto najboljih srpskih filmova, koji su potom proglašeni za kulturno dobro od velikog značaja. A evo kakve nam to darove ova akcija i ova misija još može doneti.

Nadamo se da će ovaj odabir značiti i početak sveobuhvatnog rada na restauraciji izabranih ostvarenja, a kako blago nije samo da se čuva, već u njemu treba iznova i iznova uživati, predlažemo da vam ova lista posluži kao orijentir za neke skore reprize ili premijere.

Subotom uveče (Vladimir Pogačić, 1957)

Ovaj zvanično prvi jugoslovenski omnibus (sve tri priče je režirao glasoviti Vladimir Pogačić, a sva tri segmenta je napisao Dragoslav Ilić) pomalo nenadano za fokus bira Beograd noću.

Beogradska noć je krajnje sugestivan i uverljiv okvir za priču u kojoj suštinski motiv biva nepostojanost i s njom uvezana nesigurnost; počev od dvoje ljubavnika koji se bave svojim odnosom pod udarima noćne beogradske košave, preko teško zaboravljivih prizora bokserskog meča pa sve do znalački i nadahnuto detaljistički snimljene igranke na prostranoj prestoničkoj terasi, tog plesnjaka koji će možda rešiti ako ne sve, a onda barem neku od teskoba glavnih junaka. Filigranskog izraza, zadivljujuće vizuelne kulture, praćen muzikom velikog Bojana Adamiča, Subotom uveče donosi tri vrhunske varijacije na temu života u Beogradu u tom trenutku, održavajući do dana današnjeg ubedljivu iluziju univerzalnosti i vanvremenosti.

Ljubav i moda (Ljubomir Radičević, 1960)

Neprevaziđeni kemp klasik i jedan od retkih konsekventnih mjuzikala u srpskoj kinematografiji, iz koga se izrodilo nekoliko melodija i hitova i silina oku ugodnih prizora za dugo pamćenje, Ljubav i moda i na nova gledanja potvrđuje svoj status ovdašnjeg vrhunskog filmskog dela na temu prekopotrebnog eskapizma. Uz maštoviti i kričavi, a ipak zauzdani i kroz brižljivo postavljeni filter socrealističke uprizorenosti propušten dizajn, ovaj film do dana današnjeg predstavlja izvor nadahnuća za ljubitelje retro dizajna.

Što se prikaza prestonice tiče, i ona je retuširana s merom, nacifrana koliko dolikuje s naglaskom na živahnu a smislenu dnevnu i noćnu zabavu za beogradski srednji sloj u prvim fazama nastanka. Naravno, mnogo pripomažu scenografska preterivanja, mahnitost dana u srcu filmskog studija, prizori igranki na otvorenim, vespi i… Beba Lončar.

Dvoje (Aleksandar Saša Petrović, 1961)

Posve drugačiji ton doneo je Aleksandar Saša Petrović u ovoj svojoj veličanstvenoj intelektualistički obojenoj melodrami. Dvoje, da podsetimo, počiva na mikrozapletu o nenadanoj ljubavi dvoje dojučerašnjih stranaca. Petrović u samo devedesetak minuta, čisto filmskim sredstvima, prvenstveno jezikom filmske kamere pripoveda o ljubavi koja će možda potrajati a možda i uvenuti neposredno nakon što je buknula. Beba Lončar i Miha Baloh eksponenti su naoko jednostavnih, a zapravo vrlo složenih mehanizama koji nas pokreću i definišu kao ljudska bića.

Petrović izvanredno koristi i krajnje heterogenu arhitektonsku dramaturgiju Beograda koji se ubrzano transformiše (u skorašnju i današnju pometnju); toponimi starog grada, negdašnje gospodštine i srpskog belle epoque-a natkriljuju ljubavnike jednako kao i zametak novopridošlih gradskih građevinskih grdosija, a jedan od najefektnijih segmenata filma snimljen je i sročen u napuštenoj kancelarijskoj zgradi, kakvih je i danas napretek.

Čudna devojka (Jovan Živanović, 1962)

Nemali broj istoričara filma Čudnu devojku pominje kao blizanačko ostvarenje gorepomenutom remek-delu Aleksandra Petrovića; to, naravno, ne umanjuje vrednost ni značaj ovog najboljeg Živanovićevog filma. Njegova Čudna devojka, zasnovana na pre nekoliko godina reizdanom sjajnom romanu Izlet u nebo Grozdane Olujić, takođe počiva na melodramskoj matrici o silnoj zaljubljenosti i uznetosti dvoje mlađih ljudi, ali otklon u odnosu na Dvoje stiže u naglasku na ženskom liku, liku svojeglave i apsurdnostima sklone devojke koja naprosto tera po svom.

Živanović u Čudnoj devojci zalazi još dublje u arheologiju grada koji se po ubrzanom postupku menja – u dubini kadra niče Novi Beograd, glavni junaci skitaju po ubogim a i danas zavodljivim bircuzima, gradski toponimi prate svaku fazu evolucije jednog turbulentnog ljubavnog odnosa, a tu su i drvene barake koje su bile prethodnica današnjem izgledu Karaburme.

Gorki deo reke (Jovan Živanović, 1965)

Ponovo Jovan Živanović i ponovo snažna i emocijama nabijena drama o (ne)mogućnosti istinske vezanosti i ljubavi; Živanovićevi junaci ovog puta svoje parče kakvog-takvog a privremenog velegradskog raja iznalaze u savskom priobalju. Tu je nanovo i rečna obala s Novim Beogradom u povoju. Živanović predstavlja, malo je reći, živopisnu koloniju onih zatečenih na pola puta ka potpunom (samo)izopštenju iz strogo kodiranog i, dakle, ne preterano slobodnog građanskog društva; priobalje sa svojim udžericama, dezorganizovanim gradilištima, privremenim obivalištama, daščarama, čamcima i jadnim splavovima savršena su scenografija za ono što priča ovog klasika predstavlja.

Varijaciju na Gorki deo reke dobili smo dvanaest godina kasnije u znamenitom Mirisu poljskog cveća Srđana Karanovića, gde će Ljuba Tadić nanovo zaigrati ulogu dobrovoljnog begunca iz gradske vreve i sveta u kome caruje licemerje.

Vrane (Ljubiša Kozomora & Gordan Mihić, 1969)

Nepravično zapostavljene u okviru značajnijih, prestižnijih, ambicioznijih i uspešnijih ostvarenja srpskog crnog talasa, Vrane imaju potencijal da budu prava poslastica za one koji ih nisu ranije pogledali. Kozomora i Mihić bili su udarna scenaristička pera narečenog talasa, te ni ne čudi što su i njihove Vrane u potpunosti uronjene u taj mitos i taj topos. Grupa skitnica, zlosrećnih sitnih probisveta u potrazi za privremenim skloništem od krajnjeg siromaštva srlja iz avanture u avanturu, sve više gubeći etički kompas.

Uz to, Vrane su prvi ovdašnji film koji se otvorenije bavi gej/queer motivima, i sva je prilka da bi ovakve kakve jesu, razbarušene a opet i brižljivo promišljene, Vrane mogle da se dopadnu, recimo, Pedru Almodovaru. Njegovi junaci se kreću od u blato i kal okovanih predgrađa, preko oboda centra Beograda, računajući i njegove pristupačnije hotele, a gledaoci u Vranama mogu da isprate i promenu koje su Terazije pretrpele u ovom podužem međuveremenu. I nanovo su tu zabiti priobalja kao nekakav okvir za slobodu i davanje oduška nemirima i porivima.

Bubašinter (Milan Jelić, 1971)

Kako se tada naslućivalo a kako su decenije koje su usledile potvrdile, ključna među amblematičnim pojavama crnog talasa (bio) je Milan Jelić. Ovaj glumac, scenarista i reditelj svojom viralnom pojavom obogatio je sve crnotalasovske klasike, a ovde vam skrećemo pažnju na njegovu odličnu filmsku režiju, skrajnuti dragulj omladinskog filma u nas, ostvarenje Bubašinter. Jelićev Bubašinter je ljubavno pismo vazda nemirnim duhovima, a dobrim delom u efektnom komičnom ključu tiče se i panike pred homoseksualnošću. Osim toga, Bubašinter u lahorastom i tek blago oporom tonu pokreće i niz drugih društvenih pitanja, koja su i dan-danas aktuelna.

Nema spora da bi pominjani Almodovar, koji je u svojoj ranoj fazi pravio filmove upravo nalik ovom, slasno uživao i u Bubašinteru. Na sve to, Bubašinter je uzneseno ljubavno pismo skrivenoj poetici beogradskih dvorišnih stanova i hektike koja ih nužno natkriljuje. To jeste eho viđenog i u filmovima Živojina Pavlovića, Kokana Rakonjca i drugih, ali tek u Bubašinteru oni dobijaju tu zavodljivu žovijalnost, ispod koje se ipak govori dosta toga ozbiljnog.

Marina02 Dokumentarac o Marini Abramović premijerno na 64. Martovskom festivalu Najbolji filmski dijalozi svih vremena Najbolji filmski dijalozi svih vremena Nove serije ("The Good Fight") Još nekoliko novih serija Rekvijem za gospođu J. Filmska kritika: „Rekvijem za gospođu J.“ · · ·