Naslovna fotografija - kripta u Hramu Svetog Save (foto: Žarko Marić)
KULTURA

Pojedini verski objekti izdvajaju se od ostalih uprkos strogo definisanim pravilima koja arhitekte moraju da ispoštuju. Nesvakidašnjim proporcijama i umetničkom obradom, takve građevine prevazilaze versku ulogu i postaju spomenici od velikog kulturnog značaja.

Nije važno da li ste ateista, katolik, musliman, pravoslavac ili pripadate nekoj drugoj verskoj grupi – Hram Svetog Save je simbol Beograda i zemlje u kojoj živimo. Njegova vrata su otvorena svima, a zidovi su, poput svedoka, posmatrali sve što su ljudi sa ovih prostora preživeli od prve polovine XX veka do danas. Iako radovi u Hramu neće biti završeni još dugo, raskošna kripta, koja se nalazi ispod njegovih temelja, privodi se kraju. Ovom prilikom, otkrivamo vam njene tajne.

Kripta kao poseban objekat

Kripta se prostire među temeljima Hrama i konstruktivno i arhitektonski predstavlja nezavisan podzemni objekat. Obuhvata oko 2000 metara kvadratnih, dekorisanih u duhu vizantijske arhitekture. Karakteristična je po posebnoj konstrukciji sa četiri ulaza, pri čemu se na pod hrama, zapravo, može gledati kao na krov kripte.

Prostor za kriptu iskopan je u rekordnom roku

Blagoslov za izgradnju kripte dao je patrijarh Pavle, ali kada je video prekopani pod Hrama Svetog Save pitao se da li je dobro postupio. Gradilište je izgledalo kao da neće biti završeno godinama – za potrebe kripte iskopano je 15 000 metara kubnih zemlje. Ipak, strahovi patrijarha bili su neopravdani. Pod hrama bio je spreman za Božićnu liturgiju održanu 2002. godine, samo šest meseci od početka radova na kripti.

Metro prolazi ispod kripte

Prema prvobitnim planovima kripta je trebalo da bude ukopana duplo više od sadašnjih sedam metara. Od te zamisli se odustalo jer tunel metroa prolazi ispod Hrama Svetog Save i završava se kod Karađorđevog parka.

Kamen temeljac vidljiv je u kripti

Kamen od kog je započeto zidanje hrama osveštan je 1939. godine i uz njega je pohranjena povelja o početku gradnje. Nažalost, posle Drugog svetskog rata, državne građevinske firme koristile su prostor Hrama kao parking. U jednom trenutku, kamen temeljac je oštećen, ali je Hram ponovo osveštan 1985. godine. Danas se kamen može videti iz podzemnog prostora kripte.

U kripti se nalazi Crkva kneza Lazara

Veći deo kripte pripada prostoru crkve Svetog kneza Lazara. Njen oltar nalazi se ispod oltarskog prostora Hrama Svetog Save, a kameni ikonostas dekoracijom podseća na ličnost kneza. Tu se nalaze i motivi Lazarevog šlema u intarziji, kopija reljefa sa kneževe priprate u manastiru Hilandar i motiv njegovog ordena.

Kripta ima poseban zagrobni deo

Bronzana vrata sa leve i desne strane oltara Crkve kneza Lazara vode u zagrobni deo kripte, koji je namenjen za sahranjivanje patrijaraha. U ovom prostoru postoji više mesta predviđenih za grobove. Tu se nalazi i istočni deo kripte, jedini koji je ukopan i završen pre Drugog svetskog rata.

Svodovi su izliveni od betona

Kontrukciju tavanice kripte ne nose lučni svodovi – njihova uloga je dekorativna. Izliveni su od betona, na tlu, i potom podignuti na stubove. Teški su više tona, a najveća visina na koju su podignuti iznosi 6,20 metara.

Oslikavanje je vršeno pomoću dve tehnike

Živopis koji prekriva tavanicu kripte – tačnije, likovi apostola, svetaca, mučenika i drugih ličnosti koje se mogu videti, rađeni su na platnu i potom lepljeni na svodove. Posle lepljenja, prazan prostor između likova prekrivan je listićima zlata. Predstave na zidovima nisu rađene ovom tehnikom: prilikom njihovog izvođenja, boje i zlatni listići nanošeni su direktno na omalterisane površine.

Ventilacija čuva zidno slikarstvo

Boravak ljudi u kripti bio bi neprijatan bez velikog sistema za ventilaciju, ali njegova izgradnja morala je biti sprovedena u delo i da bi se zaštitilo zidno slikarstvo. Stvaranje vlage veliki je neprijatelj živopisa, zbog čega ventilacione cevi sprovode svež vazduh na tačno određenim mestima. Otvori cevi su vidljivi, ali se neprimetno uklapaju u prostor jer su ukrašeni reljefima.

Reljefi su rađeni pomoću savremenih tehnologija

Pored živopisa, reljefi su najlepši ukras kripte. Njihova izrada uglavnom je počinjala od ručnog crteža, koji bi se obradio u kompjuterskom programu. Reljef bi zatim bio pravljen kao vajarski model od gipsa i skeniran, da bi tako nastala „maketa“ poslužila kao uzor mašinama za obradu kamena. Međutim, mašine su štedele vreme vajarima obavljajući samo oko 70% posla, dok je ostatak čuvan za finalnu, ručnu obradu. Za jedan metar kvadratni reljefa u Hramu bilo je potrebno oko 45 sati mašinskog rada i oko 25 sati ručnog rada.

Wiener Walzer Bečki valcer na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine Ljudmila Ulicka Ljudmila Ulicka u Beogradu Skandinavija Proslava povodom 4 decenije skandinavskih jezika u Srbiji Oltar mrtvih Proslava Dana mrtvih u Institutu Servantes · · · · ·