Urban-Institute-Relja-Ivanic-Blue-Crow-Media_cover
PULS GRADA · enterijer/arhitektura

Prva arhitektonska mapa Beograda predstavlja 50 odabranih primera modernističke arhitekture socijalističke Jugoslavije na području Beograda. Dvostrani i dvojezični mali vodič čine sa jedne strane mapa Beograda na kojoj su izdvojeni odabrani objekti, a sa druge prateći tekst o modernističkoj arhitekturi socijalističke Jugoslavije i predstavljenim objektima. Autor mape je arhitekta i istraživač Ljubica Slavković, dok fotografije potpisuje arhitektonski fotograf Relja Ivanić.

S nepreglednom kolonom osvajača i borbi, rušen nebrojano puta, današnji Beograd istoriju staru skoro 2.000 godina fizički ima da pokaže tek u tragovima. I najstarija kuća Beograda koja danas stoji je tek iz 18. veka. O svim tim vekovima koji su ovom prethodili i u kojima se naseobina razvijala u grad svedoče utvrđenja, lagumi, razni fizički otisci ali ni jedna kuća. Iako arhitektura grada nije opstala toliko da pokaže njegovu dugu istoriju, i te kako ima šta da nam kaže o njegovom modernom razvoju.

Brojni uticaji

Arhitektura Beograda od 18. veka pa na ovamo svedoči o brojnim uticajima i stremljenjima koji su utkani u ovaj grad i koji su ga stvarali. Konaci, zadužbine, palate, dvorovi, banke i biblioteke, železnički čvorovi, poslovni centri, stambeni blokovi… brojni su i različiti fizički otisci kulture, idoelogije, stremljenja i uticaja, ekonomskih i pravnih situacija, pa i društvenih stanja, uspona i padova. Ništa manje nisu raznovrsni ni stilovi: od otomanskih kuća, preko evropskih težnji neoklasicizma i romantizma, sve do internacionalnog svetskog stila, i brojnih drugih račvanja, izleta i eksperimentisanja. 

Neobično nasleđe

Beogradska arhitektura predmet je i znatiželje brojnih stranaca koji ovde kroče. Dok je mi svakodnevno gledamo, pa možda i ne uviđamo bogatstvo raznovrsnosti i kulturne vrednosti koje se pred nama uzdiže iz dana u dan, brojni su stranci koji fascinirano upoznaju neobičnosti susreta kultura koje su se srele na ovim prostorima. A i naš čudnovati odnos prema njemu koji se manifestuje u brojnim intervencijama i slepim mrljama.

U skladu i sa svetskim trendovima, u naročitom fokusu je arhitektura jedne „neobične tvorevine“, države između istoka i zapada, koja je nastala i prestala u manje od 50 godina. Iza sebe je ostavila fizička ostvarenja kakva nisu viđena ni pre, a ni posle njenog vremena. Modernistička arhitektura, s naročitim fokusom na brutalizam, danas je pod budnim očima svetske javnosti, a Beograd na tom polju i te kako ima šta da kaže. 

Period intenzivne izgradnje

Tako je i nastala prva arhitektonska mapa Beograda. Međunarodno interesovanje za modernističku i brutalističku arhitekturu koje je u usponu iznedriilo je Modernističku mapu Beograda (Modernist Belgrade Map) izdavačke kuće iz Londona specijalizovane za gradske vodiče, Blue Crow Media, a autor mape je arhitekta i istraživač Ljubica Slavković, dok fotografije potpisuje arhitektonski fotograf Relja Ivanić.

Druga polovina 20. veka period je uspona i pada socijalističke Jugoslavije i intezivne izgradnje i ratom uništene prestonice, Beograda. Nadolazeća urbana populacija i potreba za stambenim fondom susreli su se sa vizijama o reprezentaciji nove države, pružajući adekvatno stanovanje za hiljade ljudi, kao i naočite primere modernističke arhitekture. Do 1960-ih nove generacije arhitekata su stasale, i sa stabilnošću mlade države rasla je individualna kreativnost i istraživanje novih dometa stvaralaštva. Savremeni evropski stilovi i lokalni pristupi preplitali su se u čistoći materijala, u oblicima, formama i prostorima modernizma socijalističke Jugoslavije. 

Istraživanje arhitekture

Prva arhitektonska mapa Beograda predstavlja 50 odabranih primera modernističke arhitekture socijalističke Jugoslavije na području Beograda. Dvostrani i dvojezični mali vodič čine sa jedne strane mapa Beograda na kojoj su izdvojeni odabrani objekti, a sa druge reč Slavkovićeve o modernističkoj arhitekturi socijalističke Jugoslavije, zatim podaci o lokaciji, autorima i godinama izgradnje 50 objekata, uz odabrane fotografije Relje Ivanića.

Modernistička mapa osmišljena je tako da afirmiše vrednosti ove arhitekture i da inspiriše dalje bavljenje i interesovanje za nju danas. Iako je Beograd bogat modernističkom i brutalističkom arhitekturom i dizajnom, nedostatak održavanja i javne podrške vode ka njenom urušavanju, pa i nestajanju. Motiv izrade arhitektonske modernističke mape je upravo u tome da se pozove javnost da ovu arhitekturu istraži, i da se skrene pažnja javnosti i nadležnih na važnost valorizacije ovih dostignuća pre nego što bude prekasno.

Sam proces stvaranja mape trajao je više meseci i bio je mukotrpan. Razlog tome je upravo naš odnos prema ovom kulturološkom nasleđu. Nedostatak, nepostojanje ili teška dostupnost sređenih i obrađenih izvora, šum informacija, njihov izostanak ili neslaganja, posledice su odnosa naše sredine prema ovoj arhitekturi. Umesto istraživanja i valorizacije kulturnih, umetničkih, inženjerskih i društvenih dostignuća koji se ogledaju u ostvarenjima ovog perioda, ona su mahom prepuštena propadanju, nebrizi i stigmi javnosti. Stoga je naizgled jednostavan posao nalaženja osnovnih informacija za 50 objekata koje su podizale protekle jedna ili dve generacije pre mahom ličio na arheološko iskopavanje.

Sam odabir objekata vršen je po različitim kriterijumima. Kako je u pitanju komercijalan proizvod koji ima za cilj da zainteresuje širu javnost za ovu arhitekturu, nisu svih 50 objekata vrhunska arhitektonska ostvarenja. Neki su se našli na mapi jer plene svojom jedinstvenošću i neobičnošću, dok su s druge strane neka od vrhunskih primera arhitekture ovih prostora izostavljeni s mape, upravo zbog stanja u kome se danas nalaze. 

Brutalnost u izrazu

U odabiru 50 dela modernističke arhitekure vođeno je računa o tome da budu zastupljeni objekti različitih namena – javne, administrativne, stambene, komercijalne… Mapiranje stambenih objekata je naročito zanimljivo kada se ima na umu da je arhitekura živa stvar, i da u ovim zgradama danas žive brojne porodice koje svoje svakodnevne zidove mahom ne vide kao kulturna i društvena dostignuća, a onda se oni nađu rame uz rame uz Palatu Srbije, Muzej Avijacije, Muzej savremene umetnosti. Takođe, vođeno je računa o tome da predstavljena dela budu različitih autora i da predstave u što je moguće većem broju arhitekte koje su se istakle u pomenutom periodu, kako bi se otvorila vrata za dalje istraživanje njihovih dela, kao i u kom se stanju danas nalaze i koliko su javnosti pristupačna.

Dok postaje prihvaćeno stanovište da su brutalističke zgrade brutalne u svom izrazu, nešto starija je škola da naziv potiče od brut umetnosti i francuskog béton brut sirovi beton. Materijal u svom izvornom, neprerađenom obliku jedan je od načina izražavanja osnovnih postulata ovog stila, a to je iskrenost u arhitekturi. Brutalizam se odnosio ne samo na materijal, već i na brutalnost, ali u smislu nemanja kompromisa u prikazivanju istinitosti. Bez ikakvih opni, presvlaka ili obmana, jednostavne geometrijske forme, izostanak ukrasa i ornamenata, vidljivost konstrukcije i izbacivanje konstruktivnih elemenata na fasadu i u enterijer… oličenje su pristupa iskrenosti stvaranja arhitekture namenjene svim slojevima društva koji su željeni kao jednaki.

andersoncover Mesta koja nas podsećaju na filmove Wesa Andersona Royal Parquet_2K ZAVRŠNI PARKET LAK ZA SPORTSKE DVORANE MAT A_cover Tikkurila: Royal Parquet program cover Kako su izgledale privatne odaje princeze Dajane 1_cover Zlatni tron od kalašnjikova · · ·