Neda Knezevic_cover1
U VAZDUHU · intervju

Nakon nedavne proslave dvadeset godina postojanja, počev od prvog januara nove godine, Muzej istorije Jugoslavije radiće i poslovaće pod novim nazivom – Muzej Jugoslavije. To je samo jedan od povoda za razgovor s Nedom Knežević, direktorkom ove agilne i istrajne beogradske muzejske kuće. Tu je i akcija otvaranja depoa, a u toku je nova izložba – „Jugo, moja Jugo“.

U kojoj meri ste, prilikom rođendanskog sumiranja minulog perioda, zadovoljni postignutim u radu Muzeja?

Kao muzejski, memorijalni i spomenički kompleks, jedna smo od najprepoznatljivijih i najposećenijih destinacija u Beogradu. Snaga Muzeja zasniva se na njegovim resursima, bogatstvu fonda, kompleksu koji se sastoji od tri objekta i bašte, stručnom i motivisanom kadru, ali i na više od 120.000 posetilaca godišnje. Budući da smo pokrenuli mnoge aktivnosti koje su dovele do značajnih promena u kulturnoj praksi Srbije, izuzetno smo cenjeni u profesionalnim krugovima širom regiona. Danas Muzej prepoznaju kao poželjnog partnera ne samo institucije kulture, već i organizacije civilnog sektora i privrede. Svojim radom nastavljamo tradiciju ustanova Muzej 25. maj, Memorijalni centar Josip Broz Tito i Muzej revolucije naroda i narodnosti Jugoslavije, čijim smo spajanjem 1996. godine nastali kao Muzej istorije Jugoslavije. Sloganom Mi čuvamo sećanja započeli smo kampanju obeležavanja jubileja na društvenim mrežama i predstavili prvu faza rada na budućoj stalnoj postavci, koja je od jula ove godine otvorena za publiku, a ujedno i podstakli komentare muzeologa, umetnika, istoričara i svih zainteresovanih pojedinaca i organizacija.

Kako je tekla evolucija ideje promene imena?

Inicijativa o promeni imena predstavlja težnju da se delokrug istraživanja i muzealizacije usmeri na širok spektar različitih fenomena koji obeležavaju jugoslovensko nasleđe i jugoslovensko iskustvo. Tokom rada celog kolektiva na strateškom projektu povodom obeležavanja veka od nastanka prve države južnoslovenskih naroda, iskristalisala se davno pokrenuta incijativa za promenu imena Muzeja. Odlukom Vlade Republike Srbije u aprilu 2016. godine, promenjeno je ime u Muzej Jugoslavije, Beograd. Iako Muzej istorije Jugoslavije postoji već 20 godina, ovaj period obeležen je nesaglasjem između samog imena institucije i sastava nasleđenih kolekcija (Memorijalnog centra Josip Broz Tito i Muzeja revolucije naroda i narodnosti Jugoslavije). Više od decenije traju sporadični napori da se ova dva sasvim heterogena, ali jasno simbolički omeđena fonda sliju u jedinstven koji bi trebalo na adekvatan način da predstavi istoriju Jugoslavije.

Predstavite nam podrobnije najavljivani novi koncept rada pod tim novim nazivom.

Pažnja je sada usmerena i na evoluciju jugoslovenske ideje do otelotvorenja u državu 1918. godine, kao i na društvene, kulturne i identitetske forme koje opstaju i nakon političkog nestanka Jugoslavije. Fokus istraživanja i dalje je usmeren na period postojanja Kraljevine SHS, Kraljevine Jugoslavije i socijalističke Jugoslavije, koje predstavljaju državne okvire jugoslovenskih naroda u kratkom 20. veku, i u kojima se na različite načine pokušavao formirati jugoslovenski identitet. Osnovna ideja je da se muzealizuju i transformacije koje je taj okvir generisao, nove forme i prakse u društvenoj sferi, na nivou visoke, popularne i narodne kulture.

Šta je činilo okosnicu rada i ponude vašeg muzeja u upravo završenoj godini?

Timskim radom kustosa Muzeja na aktuelnoj izložbi pod nazivom Otvaramo depo (u objektu Stari muzej) predstavili smo posetiocima uzorak muzejskog fonda koji na slikovit način prikazuje bogatstvo i raznolikost građe pohranjene u Muzeju i odražava složenost jugoslovenskog nasleđa. Izložba predstavlja prvu fazu rada na budućoj stalnoj postavci, a cilj kome težimo jeste stalna postavka pod nazivom Jugoslavija u 100 predmeta, koju pripremamo za 2018. godinu, kad obeležavamo vek od nastanka prve države južnoslovenskih naroda. Posetioci će tokom rada na postavci biti u mogućnosti da vide sve faze projekta: Kreiranje otvorenog depoa; Laboratorija Muzeja istorije Jugoslavije i Jugoslavija u 100 predmeta. Na izložbi Otvaramo depo stručna vođenja obavljale su studentkinje istorije umetnosti sa Filozofskog fakulteta u Beogradu, koje su posebno obučene za ovaj projekat.

Šta vi lično smatrate udarnim poduhvatima Muzeja u neposrednoj prošlosti?

Najveći poduhvat svakako je formiranje prvog legata Muzeja – fotografa Stevana Kragujevića, kao i digitalizacija bogate foto-kolekcije, koja broji blizu milion fotografskih snimaka. Rad na njenoj analizi i dostupnosti doprinosi da ova građa postane živo nasleđe naše zemlje. Priređujemo besplatna vođenja za publiku kroz kompleks vikendom, kao i vođenja kroz izložbe prilagođena gluvim i nagluvim osobama, u saradnji s Gradskom organizacijom gluvih, pod nazivom Znakovni muzej. Velika ostvarenja su i sređivanje imovinsko-pravnih odnosa, formiranje granica kompleksa i tako dalje. Međutim, posebno je dragoceno to što, zahvaljujući timskom radu kolektiva, saradnici danas kažu da se prilikom ulaska u Muzej oseća domaćinska atmosfera.

Koje bi bile dominatne specifičnosti vašeg muzeja i na planu ponude i na polju samog funkcionisanja ustanove?

Istraživanje, dokumentovanje, debate i sučeljavanje mišljenja povodom različitih izložbi, knjiga i umetničkih projekata okosnica su postojanja Muzeja, koji je izrastao i u debatni centar. Naš redovni diskusiono-edukativni program, direktno na liniji misije Muzeja kao mesta otvorenog dijaloga, zove se Uvod u (post)jugoslovenske studije: Razgovori o Jugoslaviji. U skladu s tim, naša misija je ispunjena. U Muzeju se razmenjuju znanja i iskustva o društvenim i kulturnim pojavama 20. veka. Inovativnim pristupom bogatom fondu koji baštinimo, posetiocima i korisnicima nudimo jedinstven doživljaj kroz izlagačke, edukativne i animacione programe.

Kako zapravo funkcioniše jedan tako vitalan muzej u kontekstu sveopšteg rasula kad je reč o prestoničkoj muzejskoj sceni?

Trudimo se da, uprkos smanjenim ljudskim resursima, radimo najbolje što možemo, kao što verujem da to čine i druge kolege u muzejima u Beogradu.

U kojoj meri je teško sačuvati muzej od dominantne estradizacije pojma i fenomena Jugoslavije?

Nažalost, svedoci smo ekstremne estradizacije na svim poljima i u svim slojevima društva, ne samo kulture. Iz svega napred rečenog – profesionalnog odnosa prema kulturnoj baštini koja nam je poverena, njenog korišćenja i prezentovanja javnosti kroz najrazličitije vidove delatnosti Muzeja (izložbe, projekte, debate i druge aktivnosti) – proizlazi, makar na prvi pogled, da smo se lako sačuvali. Ako se pod tim lako podrazumeva da nismo podlegli jeftinoj manipulaciji kulturnim i muzejskim sadržajima, trivijalizaciji tema kojima se bavimo, kao i svim drugim spekulativnim sredstvima, koji su vrlo česti ako ne i redovni pratioci trenutka u kome živimo. Naprotiv, ma koliko to izgledalo paradoksalno, upravo smo po tom nepristajanju poznati u stručnoj i široj javnosti, što u nama budi posebno zadovoljstvo. U onome što radimo najmanje smo motivisani željom da se dodvoravamo i da izazivamo očekivanja publike, ili da svesno provociramo rasprave. Ako to proizlazi iz ozbiljnih, nepristrasnih i objektivnih istraživanja, koja prate sve što radimo, onda je dobrodošlo.

Šta bi, u vašem ličnom doživljaju pojma, fenomen i obrazac kulture sećanja zapravo na prvom mestu trebalo da predstavlja, na šta bi najpre trebalo da se odnosi?

Programima podstičemo društveno pamćenje i negujemo sećanja na razvoj jugoslovenske ideje, počev od njene pojave u 19. veku, preko njenih otelotvorenja do kojih dolazi u 20. veku – Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije, te socijalističke Jugoslavije. Istraživanjima nastojimo da preispitamo raznolike segmente iz novije regionalne istorije i istaknemo slojevitost jugoslovenskog iskustva. Celokupnu aktivnost polako pomeramo ka temama i periodima koji su do sada bili zapostavljeni, pre svega zbog specifičnosti fonda, koji neuporedivo bolje dokumentuje period socijalističke Jugoslavije, ali ipak nedovoljno iznijansirano. Zbog toga se sve češće bavimo temama iz društvene istorije i trudimo se da savremenim načinima prezentacije osvetljavamo kompleksne kulturno-istorijske fenomene, kao i naučno-tehnički razvitak države Jugoslavije.

Šta je ono što nam tek sledi u 2017. i u doglednoj budućnosti, čemu da se radujemo i na čemu trenutno radite?

Uveliko radimo na pripremama i realizaciji strateškog projekta povodom veka od osnivanja prve države južnoslovenskih naroda. Jubilej ćemo obeležiti nizom aktivnosti od 1. decembra 2017. do 1. decembra 2018. godine. Pored toga, naš kreativni tim obrazovanih stručnjaka, njihov entuzijazam i energija, kao i odnos prema svakom projektu, sadržan u devizi da se muzejske izložbe bave ozbiljnim pitanjima na ozbiljan način, iznenadiće vas dodatnim interesantnim projektima.

Natasa Drakulic 02 by Milos Luzanin-cover Nataša Drakulić: Nisam očekivala ovako veliki publicitet LG OLED televizor Mr. OLED: Ja unosim magiju u svet televizora KKN (foto: Stanislav Milojković) Kanda kodža i Nebojša: Novogodišnji specijal cover Miomir Petrović: Književnost nije populizam i samoproklamerstvo · · ·