Beograd
U VAZDUHU · flešbek

Od Vračara do Čubure, od Profesorke kolonije do Rospi Ćuprije, nazivi krajeva Beograda su retki svedoci burne, slavne, boemske i intimne prošlosti grada. One prošlosti kojom su se istoričari ređe bavili, a koja ne bi trajala u vremenu da nije ostala sačuvana kroz toponime beogradskih naselja.

VRAČAR je oduvek bio najveći deo Beograda pa je zbog toga deljen na Zapadni i Istočni. Sredinom 19. veka zauzimao je još veći prostor i protezao se od Topčidera do atara sela Višnjica i Mirijevo. Vračar je najstariji naziv za neki deo Beograda i pominje se još u prvoj polovini XV veka. Postoje dva tumačenja njegovog naziva: prema podatku iz turskog plana Beograda iz 1521. godine, tu se nastanio „junak-nevernik“ po imenu Vračar, a prema drugom tumačenju, tačnije legendi, ovde je obitavao vrač Stevan Hromi, koji je proricao sudbinu koristeći neki nerazumljivi jezik. Preko Vračara su prošle sve vojske koje su se borile za Beograd, a tu se odigrala jedna od odlučujućih odigrala bitaka kojima su Karađorđevi ustanici osvojili Beograd 1806. godine.

Izgradnja naselja počela je nakon dobijanja Hatišerifa 1830. godine. Želeći da se što više i fizički udalji od Turaka, koji su se nalazili u Tvrđavi, knez Miloš je svoj dvor podigao u Topčideru, a Vračar odredio kao stecište javnih zgrada. Prvo je podignuta kasarna, a kasnije Vojna akademija i brojna ministarstva. Blizina javnih zgrada privukla je imućnije Beograđane da ovde grade kuće, tako da je vremenom ovo postao najlepši i najmirniji kraj Beograda čiju su posebnu lepotu činile vile sa raskošnim baštama. Ovu autohtonu odliku Vračara narušila je izgradnja prvih višespratnica u godinama između dva svetska rata, dok su danas od nje ostali retki tragovi.

ZVEZDARA se danas nalazi na južnim ograncima brda koje se nekada zvalo Veliki Vračar. Do početka prošlog veka ovaj kraj je bio udaljena periferija beogradske varoši, a jedini posetioci su bili vlasnici vinograda i radnici ciglana koje su se ovde nalazile. Blizina tih ciglana verovatno je uticala da ovde, neposredno nakon Prvog svetskog rata, nikne prvo naselje, sačinjeno uglavnom od siromašnijeg stanovništva i kuća od slabog materijala. Urbanizacija kraja počinje sa izgradnjom opservatorije, 1932. godine. Kako je ovaj kompleks u narodu nazivan Zvezdarnicom, čitav kraj je dobio naziv Zvezdara. Istih godina počelo je pošumljavanje brda na kome se nalazila opservatorija, pa je tako nastala Zvezdarska šuma, koja je vremenom postala značajan deo ekosistema grada.

DUŠANOVAC je početkom prošlog veka naselio njen prvi stanovnik, po kome je čitav kraj kasnije dobio ime. Političar Dušan Savić je na ovom prostoru, usred njiva, odlučio da podigne vikendicu, a ubrzo su njegov primer sledili i drugi, pa je tako ovaj kraj vremenom prerastao u pravo naselje. Pred Prvi svetski rat Dušanovac je bilo predgrađe Beograda, da bi u prvim godinama nakon rata postalo njegov deo, a do sledećeg rata je potpuno urbanizovano. Naseljavali su ga uglavnom radnici, koji su tu gradili kuće sa dvorištem. Izgradnjom auto-puta Beograd-Niš naselje je podeljeno na dva dela, pa je kraj dodatno urbanizovan nastankom brojnih auto-servisa, restorana, auto-salona i drugih sličnih objekata koji su nikli uz sam auto-put.

PROKOP je uvala nastala veštačkim putem koja se nalazi u neposrednoj blizini Hajd parka i Muzeja Jugoslavije. Zemljište je nekada pripadalo kraljici Nataliji Obrenović, a otkupljeno je zbog dobrog kvaliteta zemlje, koja je zbog svoje čvrstoće, bila pogodna za nasipanje Bare Venecije, danas prostora oko Železničke stanice na Savskom trgu. Prokopom je u narednim godinama niklo divlje naselje, što je ohrabrivala činjenica da je udaljeno od centra grada i zaklonjeno od očiju policije. Naselje je postojalo sve do početka sedamdesetih godina prošlog veka, kada je na ovom prostoru počela izgradnja nove železničke mreže i stanica.

PROFESORSKA KOLONIJA formirana je na inicijativu dekana Filozofskog fakulteta Vladimira K. Petkovića. Izgradnja naselja je počela 1926. godine kada su profesori Beogradskog univerziteta za ovu namenu uzeli kredit od Uprave fondova. Urbanistički plan radili su profesori Tehničkog fakulteta, a neke od kuća projektovali su sami vlasnici, poput čuvenog matematičara Milutina Milankovića. Naselje je bilo bogato zelenilom, svaka kuća je imala baštu sa cvećem, ulice su bile bogate drvoredima, dok je mirnoća kraja omogućavala učenim stanovnicima uslove za stvaralački rad.

SAVAMALA – naziv upućuje da se ovaj deo grada nalazi neposredno uz reku Savu, dok je termin mala zapravo skraćenica od turske reči mahala, što znači deo grada ili gradska četvrt. Život male varoši Beograda, koju je naseljavalo pretežno tursko stanovništvo, koncentrisao se u Tvrđavi i u današnjem centralnom delu grada, koji je bio oivičen šancem i kapijama. U tom šancu Srbi su svoj deo imali na prostoru Savamale gde je ubrzo niklo nekoliko značajnih objekata poput Konaka kneginje Ljubice i Saborne crkve. Sve veći priliv novih stanovnika nagnao je kneza Miloša da jedan deo Savamale raseli na prostor oko današnjih Terazija, što je najveći broj Savamalaca teško prihvatio.

MARINKOVA BARA je dobila naziv po izvesnom Marinku u čijem je posedu bilo ovo zemljište, kao i šuma na čijem se mestu danas nalazi Centralno groblje. Prostor obrastao trskom i vodom je početkom dvadesetih godina prošlog veka počelo naseljavati siromašno stanovništvo. Kuće su građene od slabog materijala, pa su se rušile svaki put kada su se izlivali okolni potoci. Iz svih tih razloga naselje je bilo jedno od najnezdravijih u Beogradu, sa velikim brojem obolelih od tuberkuloze. Urbanizacija je počela tridesetih godina kaldrmisanjem Zaplanjske ulice, dizanjem javnih česmi i sprovođenjem električnog osvetljenja. U to vreme stanovnici ovog kraja su ga zvali Predgrađe Petra Mrkonjića, ali se ovaj naziv nije održao do danas. Pseudonim Petar Mrkonjić je koristio (budući) kralj Petar Karađorđević tokom Bosansko-hercegovačkog ustanaka (1875-1878).

ČUBURA je dobila naziv po izvoru koji se nalazio u ovom kraju, a po kome je najpre nazvana Čuburska ulica, a zatim i čitav kraj. Izvor je bio malog kapaciteta, pa su meštani navlačili bure bez dna kako bi se u njega akumulirala voda. Posuda kojom se voda vadila iz tog bureta zvala se čubura. Naseljavanje Čubure je počelo u drugoj polovini 19. veka, a pre toga se tu nalazilo lovište bogato divljim patkama. Kuće su građene spontano i bez ikakvog urbanističkog plana, tako da je dugo vremena bilo jedino naselje beogradske opštine u kojem je vladala prava seoska atmosfera, bez kaldrme, vodovoda, kanalizacije i sa oskudnim električnim osvetljenjem.

VILINE VODE se nalaze u neposrednoj blizini Pančevačkog mosta, na samoj obali Dunava. Tu se oduvek nalazilo gradsko smetlište, a nakon Prvog svetskog rata formiralo se divlje naselje siromašnijih Beograđana, prvenstveno onih koji su poslom bili vezani za reku – lađara i ribara. Poreklo naziva vezano je za podzemne izvore koji su se iznenada pojavljivali, ali isto tako i nestajali, odnoseći sa sobom nepažljive kupače. Narodna mašta brzo je našla odgovor na ovu pojavu, pa je tako nastala legenda da u tim podzemnim vodama žive vile koje odnose sa sobom one koji im remete mir.

KARABURMA se prvobitno nazivala Kajaburma. Naziv je nastao od turskih reči kaja (stena) i burun (nos, rt) pa bi prema tome Kajaburma značila stenoviti rt. U prvoj polovini 19. veka ovde se nalazio prostor za vežbanje konjanika beogradskog vezira, dok je obradivo zemljište korišćeno za uzgajanje bostana. Kasnije će Karaburma postati gradsko gubilište, pokraj koga je niklo groblje pogubljenih osuđenika. Na posebnom delu ovog prostora vršena je egzekucija nevernih žena, pa se on nazvao Rospi Ćuprijom, što bi u prevodu sa turskog značilo most kurvi. Naselje se najpre formiralo oko današnje Bogoslovije, a nakon Drugog svetskog rata se planski gradi stambeno radničko naselje koje dobija naziv Nova Karaburma.

Siroče na grobu Predićeva slika koja pobuđuje saosećajnost lady-1386213_960_720 Fotografije koje su uzburkale javnost Beograd Porekla naziva beogradskih naselja (prvi deo) photo-1513596846216-48ae70153834-cover 7 predviđanja koja su se pokazala katastrofalno lošim · · · · ·