Grobnica za Borisa Davidoviča
KULTURA · pozorište

Dramatizovati Danila Kiša je zadatak koji je veliki broj uglednih dramskih poslenika bivših država uzimao na sebe. „Grobnicu za Borisa Davidoviča“, novelu iz istoimene zbirke izašle 1976, dva puta su adaptirala dvojica velikih reditelja te iste bivše države – Ljubiša Ristić i Ljubiša Georgijevski, i obe dramatizacije su bile po motivima pripovetke.

Zašto? Jer je Kišovu prozu, naizgled jednostavnu, sabijenu i jasnu, gotovo nemoguće doslovno dramatizovati. Slike koje Danilo Kiš gradi svojom rečenicom besprekornog stila, kao i reference izgrađene literarne stvarnosti formalno sazdane od filosofije, istorije i psihologije, ne mogu se doslovno transponovati na pozorišnu scenu čak ni u formi klasičnog realističkog pozorišta koje bi samo trebalo da podržava tu istu literarnu radnju.

Ova inscenacija pokušava da dokaže suprotno, ne obrađujući Kišovu prozu uopšte: novelu, od prvog do poslednjeg slova, glumci deklamuju na sceni bez ijedne intervencije, dok se inscenacija onoga što čujemo odvija i fizički i idejno paralelno.

Rediteljski postupak Ivice Buljana izjednačava, u značenjskom i vizuelnom smislu, revolucionarni zanos s telesnom strašću, što je veoma dobra paralela i rekontekstualizacija Oktobarske revolucije i njenih nosilaca, čiji oreol heroja ubrzo zamenjuje tama Staljinovog gulaga.

Pošto su i Oktobarska revolucija i motivi njenog početka anahroni telesnoj strasti koju glumci na sceni izvode veoma uverljivo, i ekspresivno izjednačava motive Borisa Davidoviča s vizuelnom slikom istih, ali problem nastaje kad ta vizuelna ekspresija postaje predstava, tačnije performans za sebe, s pratećom funkcijom ilustracije literarnog teksta koji glumci, s manje ili više uspeha, deklamuju na sceni kao da ga čitaju.

Ovo izaziva zabunu, sem kod onih gledalaca detaljno upoznatih s Kišovim delom i samom novelom, jer je teško pratiti nabijeni literarni tekst čija rečenična konstrukcija zahteva potpunu koncentraciju i defile nagih glumaca koji svojim mizanscenom i scenskom radnjom ilustruju literarni tekst, čija metrika gubi na dramatičnosti kad je izvode glumci kojima srpski jezik nije maternji ili kad je, u ključnom, kulminacijskom delu novele, gde Fedjukin isleđuje Borisa Davidoviča koji mahnito pokušava da sačuva svoju biografiju kao jedini dokaz časti, izgovara muzičar Boris Vlastelica bez ikakve dramske ili glumačke dikcije.

Kad je reč o glumcima, njihova interpretacija i tumačenje novele su različiti: Milutin Milošević i Stipe Kostanić su pronikli u srž lika Borisa Davidoviča i uverljivo i na momente maestralno ga transponuju u ključnim dramskih momentima; ostali glumci su neujednačeni (posebno Vladimir Aleksić) i lutaju između precizne ilustracije i građenja dramskih karaktera, što i ne čudi s obzirom na to da predstava levitira između performansa, dokumentarnog pozorišta i realističke adaptacije Kišovog dela.

Grobnica za Borisa Davidoviča ima veoma preciznu i promišljenu paralelu između fizičkog teatra i simboličkog premeštanja značenja u savremeno tumačenje, ali sa suviše simplifikovanom i nekonzistentnom realizacijom. Preveliki je jaz između doslovno recitovanog literarnog teksta i njegove ilustracije koja je trebalo da prikaže pravu snagu Kišove savršene rečenice, ali ne ostavlja prostora gledaocima da prate ni jedno ni drugo. Velika šteta.

Bitef Večeras počinje 48. BITEF Viktor Viktorija Pozorišna kritika: Viktor Viktorija Belef Sentimentalno putovanje Belefom 2014. Drama u taksiju: JDP najavljuje novu sezonu Drama u taksiju: JDP najavljuje novu sezonu · ·