Biser
PULS GRADA · moda

U londonskom Viktorija i Albert muzeju otvorena je zanimljiva izložba o biserima. Najatraktivniji deo čini biserni nakit i to nekoliko najskupljih primeraka iz 20. veka sa potpisom dizajnera poput Kartijea, Mikimotoa, Bulgarija…

Pre Londona izložba o biserima mogla je da se pogleda i u muzeju u Dohi, u Kataru, maloj državi na Arabijskom poluostrvu i bila je deo proslave 40 godina od uspostavljanja diplomatskih odnosa Katara i Japana. Biseri su važni za ekonomiju arapskih zemalja, a izložba o njima koncipirana je kao hronološka priča i naučno, istorijsko i kulturološko putovanje – predstavljeno je i kako biseri nastaju i šta se u prirodi dešava i kako je trgovina biserima uticala na različita društva i kulture. Predstavljen je, naravno, i sam biserni nakit.

Od drevnog, iz Arabijskog zaliva, preko nakita anonimnih dizajnera kroz vekove do skupih primeraka nakita iz 20. veka s potpisom velikih dizajnera i dizajnerskih kuća (poput Kartijea). Primerci nakita na izložbi su i vlasništvo Katarskog muzeja i deo raznih kolekcija iz Londona i Japana. Tu je i biserni nakit koji je slavu stekao zbog svojih vlasnika – biserne minđuše koje je nosila Elizabet Tejlor (Bulgari), biserna ogrlica koju je nosila Merilin Monro (Mikimoto), tijara koju je nasledila i nosila princeza Dajana, raskošne tijare iz drugih evropskih kraljevskih porodica…

Biser kao odbrana

Biseri su nakit iz mora, a zapisi navode da su otkriveni 9000 godina p.n.e. Zbog retkosti i lepote oduvek su bili predmet želja, a način nastanka bisera potpuno je magičan prirodan proces. Biser je sićušna loptica koja se formira unutar školjke usled delovanja odbrambenog mehanizma ovog mekušca.

Naime, kad u unutrašnjost školjke (koja ima tvrd oklop iz dva dela i mekanu unutrašnjost) dospe mrvica peska, sunđera ili već nekog stranog tela, školjka počinje da stvara sedef – kalcijum karbonat se luči i deponuje u koncentričnim slojevima oko parazita koji je ušao u školjku, a rezultat tog procesa je formiranje bisera. Biseri su uglavnom beli, a idealni biseri su glatki, sjajni i okrugli. U prirodi postoje i mnogi drugi (nepravilniji) oblici i boje – postoje narandžasti biseri, crni, plavo-zeleni, sivi….

Od Arabijskog zaliva…

Najstariji biseri datiraju iz vremena od 7. do 9. veka pre nove ere, a otkriveni su u Persijskom gradu Susu. Biserne školjke su se skupljale u Arabijskom zalivu 1.000 godina pre nove ere do sredine XX veka. Način skupljanja školjki iz mora ostao je nepromenjen vekovima – ljudi su ronili uz pomoć posebnih tehnika, a da bi se došlo do jednog bisera bilo je potrebno otvoriti čak 2.000 školjki.

Trgovina biserima bila je veoma važna za zemlje duž obale Saudijske Arabije, posebno za Bahrein i Katar. Arapski trgovci su putovali preko Indijskog okeana još u sedmom veku i trgovali biserima u raznim lukama duž indijske obale, a trgovci iz Kine su putovali do ovih luka kako bi došli do bisera. Preduzimljivi Arapi su širili trgovinu biserima i po jugoistočnoj Aziji shvativši vrednost i potencijale raritetnog dragog kamenja iz mora.

Trgovci biserima iz Arabijskog zaliva dugo su bili najveći svetski dobavljači bisera, a njihovo zlatno doba bilo je od 1850. do 1930. godine, kad su u mnogim evropskim kućama nakita orijentalni biseri bili na posebnoj ceni. Danas su prirodni biseri veoma retki i skupi, do njih se dolazi teško i uz velika ulaganja, a skupljaju se iz školjki u vodama Bahreina, male ostrvske zemlje u Persijskom zalivu, i u Australiji, u Indijskom okeanu.

Antika, srednji vek, renesansa

U Egiptu je dekorativni sedef korišćen oko 4.200 godina p.n.e, a u antičkoj Grčkoj biseri su povezivani s ljubavlju i brakom (boginja ljubavi Afrodita ronila je suze koje su se pretvarale u bisere). U antičkom Rimu nakit od bisera bio je luksuz i označavao je status i pripadnost eliti i visokim društvenim slojevima. Arapi su oduvek najviše bili opčinjeni biserima. U opisu raja, u Kuranu, navodi se da je raj prepun kamenja od bisera i dragog kamenja, da su biseri plod drveća a šatori za odmor načinjeni od bisera i smaragda…

U srednjovekovnoj Evropi bisere su nosili vladari, a dobili su i novo značenje – simbolizovali su čistotu, čednost i hrišćanstvo. Na brojnim renesansnim portretima biseri su čest ukras plemića i vladara. Kao simbol statusa i prestiža nosili su ih i bogati trgovci, a do početka 19. veka biseri su postali deo luksuznog nakita. U tom veku, u Francuskoj, bile su popularne biserne ogrlice svih dužina. Trend se nastavio i u XX veku – moda dvadesetih godina podrazumevala je duge biserne ogrlice koje su sezale do struka.

Japanska metoda

Najvredniji biseri spontano se pojavljuju u prirodi, ali su veoma retki. Većina bisera su gajeni biseri, oni koji nastaju u uzgajalištima bisernih školjki. Na ovim specifičnim farmama gaje se školjke u koje se, imitiranjem prirodnog procesa, ubacuje strano telo i tako se inicira stvaranje bisera. Metoda je nastala u Japanu, u 19. veku, mada se smatra da su slični pokušaji postojali i ranije, u drevnoj Kini.

Zasluge za patentiranje ove metode ima Mikimoto, Japanac koji je početkom 20. veka eksperimentisao s akoja školjkama. Da bi došao do savršenog bisera, Mikimoto je pokušavao da pokrene prirodni proces ubacujući razna strana tela u školjku – i mrvice stakla i mrvice gline. Otkrio je da najbolje rezultate postiže ako u školjku ubaci okrugli delić druge školjke – američke dagnje. I već skoro 90 godina gajeni biseri nastaju na taj način. Mikimoto je promovisao proizvodnju gajenih bisera, a sledile su ga brojne japanske kompanije.

Do početka pedesetih godina XX veka gajeni biseri su osvojili tržište, a Akoja biseri su danas najkvalitetniji i najpopularniji gajeni biseri na svetu. Veći su i sjajniji od drugih gajenih bisera, prosečna veličina je od 5 do 11 mm, najčešće oko 7 mm. Okruglijeg su, pravilnijeg oblika, a površina je više glatka neko kod drugih bisera. I, naravno, uglavnom su beli, mada postoje i krem, zlatne, roze, sivo-plave i druge nijanse. Cena Akoja bisernog nakita je od 300 dolara za veoma sitne komade do nekoliko hiljada dolara za one veće i masivnije, a svetski prodajni centar Akoja bisera nalazi se u luksuznom delu Tokija.

Način stvaranja prirodnih bisera malom ljudskom intervencijom raširio se po svetu nakon japanskog otkrića i stvorena su brojna uzgajališta školjki – u slanim ali i u slatkim vodama. Farme slatkovodnih školjki (dagnji) po rekama i jezerima su najrasprostranjenije u Kini (mada ih ima i u Japanu, SAD…).

Gajenje bisera je i umetnost i nauka, a precizirani su parametri koji neke bisere čine vrednijim od drugih. To su oblik, veličina, sjaj, glatkoća, boja, sedefasti prelivi i nijanse.

Sve boje Južnih mora

Boja i kvalitet bisera zavise od vrste školjki u kojima nastaju. Biseri sa farmi u Burmi, Indoneziji, Filipinima, na Tajlandu i duž severne obale Australije nastaju u školjkama Pinctada Maxima. Ovi biseri su uglavnom beli, ali postoje i srebrnkaste školjke ove vrste koje proizvode metaliksive bisere i zlataste školjke čiji biseri imaju intenzivnu sjajnu zlatnu nijansu.

Najređe i najautentičnije bisere, crne, zelene, plave i modre, metaliksrebrne i one s prelivima koji podsećaju na modro-plave boje i nijanse paunovog perja proizvodi školjka Pinctada margaritifera, crna školjka poreklom s Tahitija. Crni tahićanski biseri su tamni i krupni, veličine od 9 do 16 mm, skupi su i prelepi.

Biserni nakit

Tokom duge istorije u svetu nakita biseri su se nosili na različite načine – našiveni na tkaninu, uz drugi nakit, samostalno… Na pomen bisera prva asocijacija je biserna ogrlica i niska belih bisera. Uz klasičnu bisernu ogrlicu obično se nose i biserna narukvica i minđuše od jednog bisera – sveden i otmen ukras. Ali, od šezdesetih godina prošlog veka dizajneri su počeli da eksperimentišu, da kreiraju originalan nakit od raznih materijala i kombinuju bisere na neuobičajen način. Danas su biseri deo masivnih ogrlica, prstenja i minđuša neobičnog oblika, privezak na lančiću. Spajaju se i biseri različitih boja, tamni i svetli biseri, biseri i najrazličitije drago kamenje…

Oni su i ukras na filigranskim minđušama, nežan ukras na masivnim metalnim ogrlicama ili ogrlicama od somota, ukras u funkciji dugmeta na košulji ili manžetnama, ukras na trakama za kosu i na kravatama. Postoji i vintaž biserni nakit, koji ima sloj patine i asocira na prošlost, savremeni nakit klasičnih tonova i onaj sa smelim idejama i linijama alternativnog prizvuka. Brojne su ideje i dizajnera i onih koji samo nose bisere. Ali, u svakom slučaju, biseri su vanvremenski nakit, uvek u trendu i uvek vredan. A klasične biserne perle su, sasvim sigurno, večni i neprolazni simbol stila i otmenosti.

Pravi ili lažni

I biseri nađeni u prirodi i oni nastali na farmama školjki su, naravno, pravi biseri (i razlikuju se u poprečnom preseku). Lažni biseri su imitacija koja se pravi od obojenog stakla, a postoji nekoliko načina da se falsifikat otkrije. Kad pravi biser stružete vrhovima prednjih zuba čućete škripanje – lažni su glatki i ne škripe. Pravi biseri su sastavljeni od mnogo slojeva sedefa koji se deponuju nepravilno, kao pesak na plaži, a sedef izaziva blagi otpor kad se lagano struže zubima.

Na suncu pravi biseri nisu potpuno jednaki već se razlikuju među sobom po sjaju i boji. Lažni biseri imaju jednak sjaj i boju i potpuno su isti. Isto tako, pravi biseri nisu savršeno okrugli i nemaju svi isti oblik. Pravi biseri se i brže zagreju u dodiru s kožom i teži su od lažnih varijanti. Način na koji je biser probušen takođe svedoči o njegovom poreklu – kod pravih rupice su vrlo uske i neprimetne su, a kod lažnih se ivice oko rupice ljušte.

Sve ove metode su samo delimično pouzdane, a jedini način da sa sigurnošću utvrdite da li imate prave ili fake bisere je – rendgenski snimak.

Ascot Chang Hong Kong: Prestonica najboljih krojača planete Chanel 255 Kultne ženske tašne Klasa, foto: Zorica Šorgić Klasa – garderoba domaćih dizajnera na novoj adresi Coco Chanel Istorija male crne haljine ·