SLIKE IZ ŽIVOTA NEKADAŠNJEG BEOGRADA
PULS GRADA · enterijer/arhitektura

Kada je 1834. godine engleski aristokrata Aleksandar Kinglejk iz Zemuna prešao u Beograd, nije znao da razlikuje beogradske hrišćane od ovdašnjih muslimana, jer su svi nosili „nesporno prave turbane“ i izgledali „hiper-turski“.

Slike iz života nekadašnjeg Beograda

Nataša Mišković:
Bazari i bulevari. Svet života u Beogradu 19. veka
Beograd: Muzej grada Beograda 2010, 432 str, sa bogatim ilustracijama

Kada je 1834. godine engleski aristokrata Aleksandar Kinglejk iz Zemuna prešao u Beograd, nije znao da razlikuje beogradske hrišćane od ovdašnjih muslimana, jer su svi nosili „nesporno prave turbane“ i izgledali „hiper-turski“. Da stranac, koji dolazi prvi put u zemlju, ne može da vidi ko je Srbin a ko Turčin, to nije čudo. Međutim, u Beogradu u prvoj polovini 19. veka to nije bilo lako ni za ljude koji su ovde živeli. Dana 19. decembra 1849. beogradski muhafiz, komandant tvrđave Hasan Paša žalio se srpskom ministru Avramu Petronijeviću, da su neki Srbi oteli ženu tobžija Ismirlija Čausa Alija iz Kladova i odveli je silom u Beograd. Žena je desetak godina ranije prešla iz hrišćanskog u muslimansku veru. Tražeći svoju ženu, Čauš je doputovao u Beograd. Jednog petka, posle večernje molitve, obišao je konje svoje u Milanovom hanu izvan grada, pa mu panduri na Stambol kapiji nisu dozvolili povratak u grad. Istraga Ministarstva unutrašnjih dela dovela je do sledećeg zaključka: zaista je muslimanska žena iz Kladova brodom došla u Beograd i uselila se kod majke svoje, Romkinje u Ciganskoj mali. Kad je malo kasnije doputovao njen muž, uzeli su stan u starom gradu. Policijska patrola je uhapsila Čauša jedne večeri u kući njegove tašte, Ciganke. Pretpostavila je da u to doba Turci posećuju romske kuće samo radi prostitucije. Otkud bi znala da je to njegova tašta?
Uz pomoć ovakvih priča autorka Nataša Mišković istražuje život Beograđana u 19. veku. Počinje od hrišćanskih seljaka u beogradskom pašaluku, odnosno u srpskoj kneževini, koji su u prvoj polovini veka počeli u sve većem broju da napuštaju svoje domove i da se naseljavaju u prestonici osmanskog guvernera. U decenijama pre predaje gradova 1868, odnosi između hrišćana i muslimana postali su sve napetiji. Posle bombardovanja Beograda 1862. muslimani su morali da napuste pašaluk, po nalogu sultana. Čim ih više nije bilo, razlike među samim hrišćanima počele su da dobijaju sve veći značaj. Pritisak na Nemce, Hrvate, Mađare, Čehe i Slovake da pređu u pravoslavnu veru i da uzmu srpsko ime i državljastvo rastao je, kao i broj srpskih studenata koji su otišli na školovanje u inostranstvo, sa željom da služe svoju zemlju. Među njima bio je mali broj mladih devojaka. Tada nije postojao veliki izbor univerziteta koji su primali žene na studije. Univerzitet u Cirihu na primer, gde autorka danas radi kao viši naučni saradnik, 1867. bio je jedini u Evropi sem francuskih visokih škola, koji je to činio. Draga Ljočić, koja je 1879. tu doktorirala, nije samo bila prva srpska lekarka, nego jedna među prvima u svetu. Po tome se dobro vidi koliko su se Beograd i Beograđani menjali za samo pola veka.
Uticaj liberalnih ideja i srednjoevropskih građanskih ideala, koji su stizali u Srbiju od 1840, promenio je način života pre svega viših i školovanih slojeva. Širio je ideju slobodnog izbora bračnog partnera i otvorio nove aktivnosti za žene izvan doma, što autorka pokazuje na primerima porodica Vojislava Bakića i Stojana Novakovića. U političkom domenu, mogućnosti za demokratizaciju bile su ograničene, jer se moralo voditi računa o željama velikih zaštitnih sila. Deo te blokirane energije ušao je u uređenje i ulepšavanje centra grada, koji je obnovljen najsavremenijom tehnologijom kako bi postao reprezentativno sedište srpske kraljevine. Tako su od nekadašnjih bazara i čaršija nastali široki bulevari, a ono što je preostalo od starinskog načina života pod sultanom, privuklo je posebnu pažnju autorke.
O autorki
Nataša Mišković je rođena u Bazelu, u mešovitom braku Srbina i Švajcarkinje. U Bazelu je odrasla i školovala se. Već u tinejdžerkim danima počinje da se zanima za Jugoslaviju, zemlju porekla svoga oca. Naučila je jezik i na sve načine tražila da zadovolji svoju radoznalost. Na studijama istorije na univerzitetu u Bazelu dobila je priliku da se naučno bavi zapadnim Balkanom. Prvu verziju knjige napisala je kao doktorsku tezu. Za štampano izdanje potrudila se da knjiga bude čitljiva i zanimljiva, uz veliki broj fotografija. Dizajn knjige delo je bazelske grafičarke Susan Knap. Uz pomoć Muzeja grada Beograda, koji joj je ustupio znatan broj fotografija, knjiga je izdata i na srpskom jeziku u odličnom prevodu dr Ranke Gašić.

SLIKE IZ ŽIVOTA NEKADAŠNJEG BEOGRADAimg-bazari.jpg


I DALJE SEKSI... I DALJE SEKSI…